آگاهی انتقادی(Critical Consciousness) قسمت دوم

قسمت دوم مقاله آگاهی انتقادی.
مقاله ای برای حال امروز ِجامعه.
در این مقاله می خوانیم ( قسمت دوم ): چرا آگاهی انتقادی مهم است؟/آگاهی انتقادی برای چه کسانی اهمیت دارد؟/چگونه می توان آگاهی انتقادی نوجوانان و جوانان را پرورش داد؟

چرا آگاهی انتقادی مهم است؟
آگاهی انتقادی نوجوانان و جوانان از منظر شناختی-اجتماعی مهم است، زیرا می تواند نقش محوری در پرداختن به سیستم های ناعادلانه، به چالش کشیدن حاشیه نشینی در جامعه و ترویج توسعه مثبت جامعه ایفا کند.
همانطور که قبلاً اشاره کردیم، برخی از محققان حتی آگاهی انتقادی را "پادزهر ظلم" می دانند.
محققان آگاهی انتقادی را جنبه مهمی از رشد کلی مدنی نوجوانان وجوانان در نظر گرفته اند.
آگاهی انتقادی از منظر رشد نیز مهم است. نوجوانی دوره رشد حساسی است که در طی آن نوجوانان دچار تغییرات بیولوژیکی و شناختی چشمگیری می شوند. همچنین تغییرات قابل توجهی در روابط اجتماعی ، درک خود و رشد و شناخت هویت ایجاد میشود.
علاوه بر این، نوجوانی یک دوره عمیقا ایدئولوژیک است. نوجوانان به دنبال شناسایی یک سیستم اعتقادی هستند، به ویژه سیستمی که توسط جامعه ارائه شده است (اریکسون 1968).
در عین حال، رشد سریع شناختی ، نوجوانان را قادر می سازد تا به طور انتزاعی در مورد سیستم های اجتماعی بزرگتر و جایگاه آنها در آن سیستم ها فکر کنند و برای اولین بار درک منسجمی از سیستم های سیاسی و اجتماعی داشته باشند.
بنابراین، آگاهی انتقادی به ویژه برای نوجوانان مهم است، زیرا آنها در حال رشد افکار و آگاهی از فرصت ها و دست یابی به اهدافی هستند که می توانند نسبت به پیشینه خود به دست آورند.
همچنین در این دوران است که نوجوانان به مرحله درک و زیر سوال بردن نظام اجتماعی خود میرسند و به دنبال نظامهای اعتقادی میگردند تا نظام و جایگاه خود را در آن درک کنند.
آگاهی انتقادی برای چه کسانی اهمیت دارد؟
فریره آموزش آگاهی انتقادی خود را از طریق تجربیاتش با دهقانان برزیلی به حاشیه رانده شده در یادگیری خواندن و نوشتن توسعه داد. به طور مشابه، بیشتر تحقیقات توسعهای تا به امروز، آگاهی انتقادی را در میان جوانان در حاشیه مانده /یا جوانان رنگین پوست مورد بررسی قرار دادهاند،زیرا این جوانان به دلیل رنگ پوست بودن، وضعیت مهاجرت و کمبود منابع اقتصادی، در جامعه ایالات متحده به حاشیه رانده و سرکوب میشوند.
ولی در آموزش آگاهی انتقادی چنین توصیه می شود که نه تنها این آموزش ها برای جامعه در حاشیه و طبقات ضعیف جامعه لازم میباشد بلکه این آموزش باید همگانی باشد و طبقات بالاتر جامعه نیز آن را فراگیرند.
این طرز تفکر با ادبیات گسترده تر در مورد رشد مدنی نوجوانان(رشداجتماعی)، که شامل تمرکز بر عدالت اجتماعی، به ویژه تحلیل انتقادی نابرابری های اجتماعی، توانمندسازی، و کنشگری اجتماعی است همسو می باشد.
رسالت مدنی مدارس نیز این را می طلبد ، که تفکر انتقادی وبیان دیگاه های متفاوت از سوی معلمان و دانش آموزان، اعتماد به ظرفیت خود برای ایجاد تفاوت و مشارکت در کنش مدنی و سیاسی جهت پرداختن به مسائل اجتماعی را محور خود قرار دهد
که نتیجه عملی ساختن این رسالت پرورش شهروندان شایسته و مسئول خواهد بود.

چگونه می توان آگاهی انتقادی نوجوانان و جوانان را پرورش داد؟
با توجه به مزایای اجتماعی رشد آگاهی انتقادی ، یک سوال مهم این است که چگونه می توان آگاهی انتقادی نوجوانان و جوانان را پرورش داد؟
محور اصلی آموزش فریر مفهوم گفتگوی باز بود. او استدلال کرد که آگاهی انتقادی از طریق یک فرآیند گفتگوی باز با دیگران رشد می یابد، که در آن افراد تجربیات واگرا و همگرا را با نابرابری اجتماعی و نظرات مختلف خود درباره منابع نابرابری ها و ... مورد بحث قرار می دهند.
شواهد موجود نیز نشان می دهد که گفت و گو ممکن است نقش کلیدی در رشد آگاهی انتقادی ایفا کند.
به طور خاص، تحقیقات نشان میدهد که اثربخشی سیاسی-اجتماعی و کنش انتقادی به طور مثبت با بحث با والدین و همسالان درباره رویدادهای جاری و اهمیت دفاع از اعتقادات مرتبط است.
به همین ترتیب، دانشآموزان در کلاسهایی که فضای کلاسی باز دارند (که در آن نظرات مختلف در مورد مسائل سیاسی و اجتماعی و... مورد بحث و بررسی و تشویق و احترام قرار میگیرد) کارآمدی بالاتری برای ایجاد تغییر در مدارس و جوامع خود داشتند.
پس آموزش آگاهی انتقادی در فضای مدارس بسیار اهمیت دارد ومدارس باید در فوق برنامه های خود این امر را لحاظ کنند
برنامه ای که همتراز با آموزش های دیگر باشد ودر متن قرار گیرد نه در حاشیه . و تنها برای رفع تکلیف و...نباشد که اگر چنین باشد اثری نخواهد داشت.

نتیجه:
در حالی که تلاشها برای رسیدن به عدالت و برابریهای اجتماعی در حال افزایش است، تفاوتهای زیادی در آگاهی افراد از نابرابریهای اجتماعی و علل ریشهای آنها و اثربخشی و تمایل آنها برای مشارکت در کنش های انتقادی-اجتماعی وجود دارد.
آگاهی انتقادی عنصری شفابخش، در مقابل بی عدالتی ها ، تبعیض ها و... خواهد بود. و نیز درک روشنی را از مسائل اجتماعی و سیاسی به اعضای جامعه خواهد داد.
آموزش آگاهی انتقادی فرآیندی ریشه ای است و بهترین بستر آموزشی آن نیز بستر خانواده (گفت و گوی های نقادانه درون خانواده ای) و نیز بستر مدارس ( گفت و گو های علمی و آزاد کلاسی بین همسالان و معلمان) میباشد.
در نهایت این آگاهی انتقادی رو به رشد نه تنها رفاه شخصی افراد(از جوانب مختلف) را بهبود می بخشد، بلکه پتانسیل مقابله با سیستم های ناعادلانه، به چالش کشیدن حاشیه نشینی و نظام طبقاتی در جامعه و ترویج رشد مثبت کل جامعه را دارد.

منبع استفاده شده ، کتابِ:Encyclopedia of Adolescence